Eerste signalen van spanning voelbaar bij kredietverlening

Bron: FD 2 december 2011

Geschreven door: Pieter Couwenbergh en Pieter Lalkens

Over de kredietverlening aan bedrijven bestaan twee werkelijkheden. Adviseurs zien het lastiger worden. Alleen is dat (nog) niet terug te zien in de cijfers. Accountant Jan van der Poel voorspelde donderdag in deze krant dat het midden- en kleinbedrijf in 2012 moeilijk een bankkrediet zal kunnen krijgen. Hij verwacht een daling van de kredietverlening met 20%, deels veroorzaakt door strengere regels voor banken en door de recessie. De cijfers tonen deze achteruitgang nog niet aan. Tijdens de vorige crisis bleef de kredietverstrekking groeien. Maar toch lijkt het onvermijdelijk dat de recessie en de toenemende kapitaaleisen hun weerslag hebben op de kredietverstrekking van banken aan het bedrijfsleven. Uit een rondgang langs bedrijfsadviseurs komt naar voren dat banken geen algehele kredietstop voor het midden- en kleinbedrijf (mkb) hebben, maar wel dat het verkrijgen van een krediet veel moeilijker wordt voor ondernemingen. Een aantal bedrijven neemt al een voorschot op de onzekere tijden. Bedrijfsadviseurs raden sommigen van hun klanten aan de bestaande kredietfaciliteit nu volledig op te vragen, zodat het geld maar binnen is voor investeringen die komend jaar moeten worden gedaan in onderhoud of automatisering. ‘Het is een gebruikelijk effect dat in onzekere tijden een kredietfaciliteit wordt “volgetrokken” en vervolgens bij een andere bank op de depositorekening wordt gestald’, stelt een gerenommeerde zakenbankier. ‘Dat geldt zeker voor bedrijven die er nog niet zeker van zijn hoe zij er volgend jaar precies voor staan. Het zou me verbazen als we niet weer in deze fase zitten.’ Paul Dirken, directeur bedrijven van de Rabobank, ziet dit verschijnsel ook, maar nog niet op grote schaal. ‘Het is wel zo dat ook het mkb na de financiële crisis meer is gaan letten op liquiditeitenbeheer’, aldus Dirken. volgens de Rabo-directeur is zijn bank ‘niet dicht voor het mkb’. Hij zegt tegelijkertijd dat het beoordelen van kredietaanvragen en bedrijfsplannen ‘lastig’ is geworden, met het oog op de economische onzekerheden. ‘Dat geldt zeker voor de onderkant van de markt.’

Door economische onzekerheid is beoordelen kredietaanvraag lastig

Maar ook voor ‘goede business cases’ wordt de boordeling volgens Rabo-directeur Paul Dirken moeilijker. ‘Hoe langer de Europese schuldencrisis aanhoudt, hoe onzekerder het economisch klimaat. Er moet dus snel rust komen.’ volgens een van de bedrijfsadviseurs hebben ondernemers nog steeds te maken met een ‘verkopersmarkt’: de bank bepaalt wat er gebeurt. ‘Alleen een krediet aanvragen en verder niets afnemen van een bank, kan bijna niet meer. Ondernemingen moeten zeker ook hun betalingsverkeer onderbrengen bij de bank die het krediet verstrekt. En de handelsfinanciering.’ Dat beeld wordt bevestigd door een grote buitenlandse bank. ‘Door de hogere kapitaaleisen zijn we kritischer op klanten. We kijken hoeveel we aan een bedrijf kunnen verdienen en op basis daarvan selecteren we. Wat kun je nog meer doen, behalve kredietverstrekking? Dat is lastiger in te vullen voor het midden- en kleinbedrijf.’ Een ander punt van zorg bij de bedrijfsadviseurs is het vernieuwen van een kredietarrangement. Er gaan altijd enkele maanden voorbij voordat een afspraak over een kredietarrangement helemaal juridisch is gedocumenteerd en afgerond. Een bank kan dan alsnog afzien van de afspraak op basis van de zogeheten MAC-clausule, ofwel ingrijpend veranderende economische omstandigheden. Het is een nucleaire optie die slecht is voor de reputatie van een bank. Maar een topadvocaat ziet een trend dat banken ‘op zoek gaan naar het muizengaatje om een kredietfaciliteit in de huidige onzekere tijd niet te hoeven verstrekken.’ In de nieuwe eisen voor banken volgens het Basels Comité, moeten banken voor toegezegde kredietlijnen 5 tot 10% aan liquide middelen aanhouden en in het geval van rekening-courantfaciliteiten zelfs de volle 100%. verder moet 5% van de lijnen voor zowel krediet als liquiditeit ook nog eens lang worden gefinancierd. Alleen aan kredietlijnen waar banken juridisch gemakkelijk vanaf kunnen, worden geen eisen gesteld. Bedrijvenadviseurs adviseren dan ook om altijd gecommitteerde kredietlijnen af te spreken ook al zijn die een stuk duurder. ‘Goedkoop is in dit geval duurkoop, want in de huidige tijd is het een stuk lastiger aan krediet te komen’, zegt een van hen. Sommige kredieten gaan niet door omdat ondernemers ze te duur vinden. Bankiers hanteren strengere risico-opslagen voor kredieten. ‘En dat is wennen’, aldus directeur Paul Dirken van de Rabobank. volgens hem moeten bankiers goed uitleggen hoe ze aan de prijs voor krediet komen. ‘Kredietverlening is vaak emotie. Hiermee moeten bankiers en ondernemers rekening houden.’ volgens een van de bedrijfsadviseurs speelt de algehele economische somberheid een grote rol in de voorspelling van accountant Jan van de Poel dat het mkb het moeilijk krijgt met kredietaanvragen. ‘voor een deel zijn het dagkoersen. Als er een succesvolle eurotop komt, ziet de wereld er heel anders uit.’

 

Banken knijpen in 2012 in mkb-krediet

Bron: FD 01-12-2011

 

Volgens economisch adviseur en oud-cfo van het ABP, Jan van de Poel, zal de financiering die banken het mkb verstrekken in 2012 met 20% dalen. ABN Amro en ING erkennen dat de kredietverlening zal afnemen.

Van de Poel: ‘Een bankier moet evenveel energie steken in een kleine als een grote ondernemer. De transactiekosten in het mkb zijn hoog. Dat er geknepen wordt, is begrijpelijk. Het is een gemakkelijke uitweg.’ Volgens de oud-hoogleraar accounting dreigt het mkb de dupe te worden van het aan banden leggen van de banken.

Van de Poel roept minister Maxime Verhagen van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie op om bedrijven te helpen bij het zoeken naar alternatieve, niet bancaire, financiering. ‘Dat houdt meer in dan ergens op een namiddag een ‘‘round table’’ organiseren. Er moet snel iets gebeuren.’

 

Van de Poel was lid van de expertgroep die in opdracht van Verhagen onderzoek deed naar de beschikbaarheid van krediet voor het mkb, dat voor 90% afhankelijk is van bancaire financiering. De expertgroep constateerde afgelopen zomer al dat sprake is van ‘structurele fricties’ in de financiering van het mkb. Daarbij gaat het om kleinere, op Nederland gerichte bedrijven en snelle groeiers.

Een woordvoerder van ABN Amro erkent dat de kredietverlening in 2012 zal afnemen. ‘We gaan uit van een milde recessie. Dit betekent dat er minder vraag zal zijn naar krediet en de totale stroom aan kredieten voor het mkb zal dus afnemen.’ Een woordvoerder van ING zegt dat beperkende maatregelen voor banken kredietverlening aan ondernemers moeilijker maken. ‘Wegens de stilvallende economie kan de kredietvraag afnemen. Al lijkt een percentage van 20% ons veel.’

IS UW BEDRIJF IN CONTROL?

Bron: MKB Deventer Magazine oktober/november 2011

 

Als een bedrijf geld nodig heeft, zal de bank of andere financier altijd willen weten of de directie ‘in control’ is. Met andere woorden: weet u altijd wat er actueel speelt binnen het bedrijf en de relevante buitenwereld , zodat u direct actie kunt nemen als dat nodig is.

 

In de goeie ouwe tijd, toen de wereld nog wat eenvoudiger in elkaar stak dan nu, was het gebruikelijk dat de administratie 1x per jaar naar de accountant werd gestuurd om de jaarrekening op te stellen. Haast was daar niet mee, als de belastingdienst, de Kamer van Koophandel en de bank de stukken op tijd kregen was dat voldoende. Het opstellen van een jaarrekening werd gezien als een noodzakelijk kwaad. Tegen de tijd dat het klaar was, keek niemand er meer naar omdat het nieuwe jaar alweer meer dan de helft of nog meer voorbij was.

 

Bij een groot aantal bedrijven, zeker de bedrijven waarvan de directie alle activiteiten nog goed kan overzien, is er vandaag de dag niet veel veranderd. Alleen de bank wil meestal sneller cijfers hebben, maar dat is met een geautomatiseerd administratiepakket voor de meeste bedrijven prima te doen. Nog steeds wordt het bijhouden van de administratie gezien als een noodzakelijk kwaad. En dat is heel jammer, want de administratie bevat een schat aan informatie waar de directie zijn voordeel mee kan doen. Zeker als de ‘verplichte’ administratie wordt aangevuld met een aantal niet financiële gegevens. Het is dan wel de kunst om deze informatie om te zetten in bruikbare overzichten, een “management rapportage” waarin nuttige en relevante informatie op een heldere manier wordt gepresenteerd.

 

Management rapportages kun je zo mooi maken als je wilt. Deze kunnen gebouwd worden in spreadsheets of in allerlei prachtige rapportagetools die kant en klaar te koop zijn. Er kunnen mooie ‘cockpits’ of ‘dashboards’ gebouwd worden met indrukwekkende grafieken. Van belang daarbij is dat het bouwen van zo’n mooi overzicht geen doel op zich wordt. Het moet blijven gaan om de inhoud. Het is daarom belangrijk eerst te bepalen welke informatie belangrijk is om snel inzicht te hebben in de gezondheid van het bedrijf.

 

De financiële man of vrouw van een bedrijf kan niet alleen bepalen welke informatie gerapporteerd moet worden. Aangezien stilgestaan moet worden bij belangrijke trends in de financiële, maar zeker ook niet financiële gegevens, zal de directie (commercie, techniek, inkoop, HRM etc.) moeten aangeven wat er gemeten moet worden. Het is daarbij van belang de metingen aan te laten sluiten bij de belangrijkste sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen.

 

De laatste tijd ben ik regelmatig geconfronteerd met het verzoek om te helpen bij het opstellen van management rapportages. Hiervoor zijn een aantal oorzaken te noemen:

1.      Onderbouwing kredietaanvraag;

2.      Gebrek aan overzicht / inzicht in risico’s, na groei en/of wijziging van de activiteiten;

3.      Plotselinge problemen die niet waren voorzien.

In alle gevallen twijfelt de directie eraan of het bedrijf voldoende in control is, dus wil men ‘weten door te meten’. Goed voor de nachtrust, onmisbaar als stuurmiddel en tevens een bewijs dat men in control is. 

 

Biosis Business Finance heeft veel ervaring opgebouwd met het begeleiden van ondernemingen bij financiële vraagstukken. Hierbij wordt gebruik gemaakt van ervaringen als bankier, ondernemer en (financieel) bestuurder. In de vorm van praktische hulp, maar ook in een rol als klankboard bij financieel-/ strategische vraagstukken. Mocht u naar aanleiding van dit artikel meer willen weten, neem dan contact met ons op voor een vrijblijvende afspraak.

 

 

Joost Snoep, Biosis Business Finance

snoep@biosis.nl

 

Banken houden deur dicht voor mkb

Die boodschap heeft het hoofdbestuur van ondernemersorganisatie MKB Nederland woensdagochtend overgebracht aan de vaste Kamercommissie voor Economische Zaken.

Pijltjes gooien

Volgens MKB Nederland is het zeer slecht gesteld met de kredietverlening aan middelgrote en kleinere ondernemers. 'De financiering van het mkb verloopt heel moeizaam', zei bestuurslid Jan Meerman tegen de vaste Kamercommissie. 'Banken hebben heel weinig begrip voor de situatie van mkb'ers. Die komen al snel bij de afdeling bijzonder beheer terecht. Dan krijgt zo'n ondernemer niets meer, terwijl hij wel € 1000 per maand extra moet betalen.'

Voorzitter Hans Biesheuvel van MKB Nederland verwijt de banken dat zij de taal van ondernemers niet meer spreken. Dat zegt hij van talloze ondernemers te horen te hebben gekregen in de tachtig kennismakingsbijeenkomsten die zijn belegd sinds zijn aantreden op 1 juni. Volgens Biesheuvel heeft hij zich met deze kritiek niet geliefd gemaakt bij de banken. 'Ik hoor dat er bij sommige banken met pijltjes op mij wordt gegooid', aldus de MKB-voorzitter in het gesprek met de Kamerleden.

Discussie over leningen

Er is discussie over de omvang van de kredietverlening aan het mkb. Banken ontkennen dat zij die hebben verkrapt. Uit cijfers die de Nederlandsche Bank publiceert blijkt dat volgens hun ook niet, zeker niet als rekening wordt gehouden met de verslechterde economische omstandigheden.

MKB Nederland stelt zich echter op het standpunt dat de generieke cijfers de financieringsproblemen voor het mkb verdoezelen. De belangenorganisatie wil daarom dat de gegevens worden uitgesplitst naar bedrijfsgrootte. Volgens Meerman kan dat op korte termijn gebeuren, maar houden de banken dit tegen omdat dan duidelijk zou worden hoe ernstig de situatie is voor het mkb. 

Automatisch afgewezen

Meerman stelt dat aanvragen voor leningen lang op de plank blijven liggen bij banken. Bij de beoordeling wordt volgens hem alleen gekeken naar het verleden van een bedrijf. Voor nieuwe investeringen 'is de financiering onvoorstelbaar moeilijk rond te krijgen', zei hij.

Banken wijzen ondernemers vaak niet op de mogelijkheid van een borgstelling door de overheid, aldus de MKB-bestuurder. De ING Bank verwerkt aanvragen voor leningen tot € 500.000 geautomatiseerd, stelt Meerman. 'De aanvragen van mkb'ers zitten daar voor 80 tot 90% onder. Die ondernemers willen hun verhaal vertellen. Het is heel frustrerend dat zij dat niet kunnen doen.'

Bankenbelasting

Biesheuvel zegt begrip te hebben voor de druk waaronder banken staan om voorzichtiger te zijn met hun kredietverlening. Internationaal zijn de eisen aangescherpt en in Nederland moeten banken een fonds gaan voeden voor de depositogarantieregeling.

De bankbelasting die het kabinet daar nog bovenop wil invoeren, vindt de MKB-voorzitter dan ook een slecht idee. 'Ik snap het sentiment dat banken moeten worden gestraft voor het verleden, maar zo'n belasting helpt niet', aldus Biesheuvel. 'Een belasting die € 300 mln oplevert, betekent € 5 mrd minder voor kredietverlening aan het mkb.'

Er komt een zware inflatie aan, dus tijd om de rente te verhogen

(BRON: NIRV)

Han de Jong, chief economist bij ABN Amro, en Edin Mujagic, monetair econoom bij Interest & Currency Consultants, geven een reactie op de stelling: Er komt zware inflatie aan, dus tijd om de rente te verhogen.

 

Blijven zitten

‘Eerder dit jaar vond ik dat de ECB de rente niet snel fors moest verhogen omdat de inflatiedreiging in mijn optiek beperkt is en de economische situatie te fragiel is voor forse rentestijging. Sindsdien is de inflatie opgelopen en heeft de ECB de rente in twee stappen verhoogd, maar mijn mening staat nog overeind. Sterker nog, de ontwikkelingen van de laatste maanden verstevigen mijn overtuiging. De economische groei is behoorlijk teruggelopen, de schuldencrisis woekert voort, het vertrouwen onder consumenten en beleggers is kwetsbaar, de inflatiedreiging is nog verminderd en de Amerikaanse centrale bank heeft het voornemen uitgesproken hun rente de komende twee jaar vlakbij nul te zullen houden. Het verbaast mij dus niets dat de ECB heeft aangegeven na twee rentestappen wellicht tenminste een pauze te zullen inlassen. De grondstofprijzen zijn de laatste jaren sterk gestegen, dat heeft de inflatie omhoog geduwd. Maar tot een inflatoir proces in onze economie, waarbij lonen en prijzen haasje-over spelen, heeft dat niet geleid. Met een rentestijging zou je zo’n proces willen stoppen of voorkomen. Door de zwakke conjunctuur is dat niet nodig. Renteverhoging om grondstofprijzen te temmen, is een ongelukkig medicijn met veel schadelijke bijwerkingen. Angst voor inflatie wordt soms ook geïnspireerd door het sterk verruimende beleid van centrale banken: “die drukken maar geld en dat moet wel tot inflatie leiden”. Zo’n redenering gaat niet op. Ten eerste is de groei van de geldhoeveelheid heel beperkt ondanks het ruime monetaire beleid. En ten tweede zou de eerste beleidsreactie geen rentestijging moeten zijn, maar vermindering van de verruiming op andere terreinen. Mijn advies aan de ECB zou zijn: blijven zitten. Het zou me verbazen als zij het zelf anders zien.’

Han de Jong is chief economist bij ABN AMRO

 

Hogere rente enige optie

‘Ja, de rente zal en moet stijgen. Allereerst is het een logisch gevolg van ontwikkelingen in de afgelopen dertig jaar. De inflatie is in de afgelopen vier decennia steeds laag geweest  doordat een goedkoop productieland als China mee is gaan doen met de wereldeconomie, door de populariteit van vrijhandel, concurrentie en de onafhankelijke positie van (de belangrijkste) centrale banken. Nu stijgen de lonen echter in China, en worden producten steeds duurder. Vrijhandel wordt beperkt door toenemend protectionisme en centrale banken laten zich steeds meer leiden door overheden. Dan heb ik het nog niet eens over de vergrijzingsproblematiek waarmee we te kampen krijgen en de bevolkingsgroei. De bevolkingsgroei zal voor 95 procent plaatsvinden in opkomende landen; landen waar ook de welvaart groeit. Die rijker wordende mensen gaan steeds meer consumeren, dus de vraag naar grondstoffen, water en voedsel neemt toe. Het aanbod kan dat niet bijbenen, nu al niet. Zo wordt steeds meer landbouwgrond bouwgrond. Door dat alles zal de inflatie in de wereld stijgen. Rente en inflatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De rente zal ook stijgen door problemen met overheidsfinanciën in Westerse landen. Beleggers zien nu dat ook die landen failliet kunnen gaan en eisen extra rente om ze geld te blijven lenen. Als centrale banken geld blijven bijdrukken, zoals overheden nu vragen, jagen ze de inflatie bovendien alleen maar aan. Ze kunnen de schade beperken als ze een onafhankelijk beleid voeren en de rente verhogen. De ECB heeft de afgelopen jaren een verantwoordelijk beleid gevoerd, meer dan andere belangrijke centrale banken. Als de ECB dat blijft doen, zal de situatie in Europa minder erg uit de hand lopen dan in rest van de wereld.’

Edin Mujagic is monetair econoom, auteur van ‘Het inflatiespook' en oprichter van inflatieblog.nl.

HOE KOMT EEN BEDIJF AAN FINANCIERING?

Bron: MKB Deventer Magazine augustus/september 2011

 

In mijn column van februari gaf ik aan dat banken weer bereid zijn leningen te verstrekken aan het bedrijfsleven. Met name bij ondernemingen waar banken de risico’s klein vinden, worden ook weer scherpe tarieven aangeboden.  Hoe zorgt een bedrijf er nu voor dat meerdere banken erom vechten de financiering te mogen verstrekken?

 

Alle banken werken met modellen waarmee op basis van een aantal criteria de risico’s van de betreffende onderneming worden bepaald. Elke bank hanteert haar eigen ‘rating’-model, maar de belangrijkste aspecten zijn voor alle banken dezelfde. Om een optimale financiering te kunnen krijgen is het dus van belang deze aspecten te kennen.

 

Allereerst zal de bank kijken naar de directie van het bedrijf. Niet alleen naar de aantoonbaar opgedane kennis en ervaring, maar zeker ook naar de mate waarin de directie een professionele indruk maakt. Geen woorden maar daden dus. Zo zal een complete financieringsaanvraag met daaraan gekoppeld een duidelijke presentatie door het management van het bedrijf zeker een positieve indruk achterlaten bij bankiers. Geen sterke verhalen, maar onderbouwde, consistente feiten en verwachtingen zullen daarbij het broodnodige vertrouwen wekken bij de bank.

 

Van belang is verder een goed inzicht te geven in de bedrijfsactiviteiten. De bank moet begrijpen waarom het bedrijf geld verdiend en zal blijven verdienen. Hiervoor is het niet alleen van belang aan te geven hoe het bedrijf georganiseerd is. Uitgelegd moet worden hoe de organisatie van het bedrijf optimaal aansluit bij alle ‘stakeholders’ (belanghebbenden, zoals klanten, leveranciers, personeel, aandeelhouders, overheid etc.).      

 

Uiteraard wil een bank ook cijfers zien. Niet alleen recente historische cijfers, maar met name ook de verwachtingen (winst- en verliesrekening + balans) voor de toekomst. In deze prognoses is de gevraagde financiering verwerkt en wordt dus aangetoond dat terugbetaling geen probleem is. Het is daarbij van belang dat de cijfers consistent zijn en aansluiten bij de beschrijving van behandelde onderwerpen zoals de marktontwikkeling. Een bank zal daarbij ook een negatief scenario willen zien, zodat aan de hand daarvan een financiering kan worden bepaald waarbij weinig risico gelopen wordt. Positieve verwachtingen aan een bank presenteren is af te raden, alleen (toekomstige) aandeelhouders zijn daarin geïnteresseerd. Vaak worden optimistische prognoses als onrealistisch gezien en wordt daarmee het vertrouwen zelfs geschaad!    

 

Het schrijven van een volledige financieringsaanvraag en de onderhandelingen met een bank kosten veel tijd en energie. Daarnaast zal de directie van een bedrijf zo’n traject niet dagelijks meemaken en dus niet op de hoogte kunnen blijven van de inhoud van de ‘rating’-modellen. Ook zijn bancaire normen en condities onderhevig aan verandering. Bij bedragen vanaf ca. EUR 500.000 loont het daarom het financieringstraject grotendeels uit te besteden aan een professionele bancaire adviseur. Dit zal niet alleen een tijdsbesparing opleveren, ook zullen de kosten voor een dergelijke uitbesteding gemakkelijk kunnen worden terugverdiend. In mijn praktijk heb ik ervaren dat banken graag korting verlenen als ze het interne fiatteringsproces efficiënt kunnen laten verlopen door gebruik te maken van een panklaar aangeleverde financieringsaanvraag. Verder is onderhandelen altijd gemakkelijker met kennis van de markt.    

 

Biosis Business Finance heeft veel ervaring opgebouwd met het begeleiden van financieringsaanvragen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van ervaringen als bankier, ondernemer en (financieel) bestuurder. Biosis spreekt de taal van alle partijen die bij een dergelijke financieringsproces een rol spelen en garandeert daarmee een optimale communicatie. Mocht u naar aanleiding van dit artikel meer willen weten, neem dan contact met ons op voor een vrijblijvende afspraak.

 

Joost Snoep, Biosis Business Finance

snoep@biosis.nl

 

 

 

 

Cofiad Corporate Finance & Advice gestart

Met trots presenteren we u Cofiad. Cofiad begeleidt het volwassen MKB en Non-profit instellingen bij het verkrijgen van de optimale financiering tegen zo gunstig mogelijke voorwaarden.

Met ingang van 1 september hebben 4 adviesburo’s, die reeds langer actief waren in de volle breedte van bedrijfsfinanciering, hun kennis gebundeld onder de naam Cofiad.

Binnen het huidig economisch klimaat is het voor ondernemingen geen eenvoudige klus om tot een passende financiering te komen. Kwaliteit, Kennis en het juiste Netwerk is hiervoor essentieel. Met de bundeling van de bestaande kantoren onder één naam kunnen ondernemingen en instellingen optimaal worden bediend.

Cofiad houdt zich niet alleen bezig met het beoordelen van de financiële haalbaarheid van uw groeidoelstellingen en het realiseren van de benodigde extra financiering. Ook worden bestaande financieringen tegen het licht gehouden. Daarnaast kunnen Cofiad adviseurs een actieve rol blijven spelen bij het onderhouden van een gezonde relatie met de bank of andere financiers.

Het advies van Cofiad adviseurs is altijd op maat gesneden, of het nu de financiering van onroerend goed betreft, machines, inventaris, vervoermiddelen of werkkapitaal (debiteuren, voorraden): altijd wordt de optimale financiering gezocht. Hierbij kan waar nodig gebruik worden gemaakt van speciale financieringsvormen zoals factoring, lease en staatsgegarandeerde kredieten (“BMKB”).

Cofiad heeft een groot netwerk van banken, financiers en investeerders. Hierdoor worden in de regel lange beslissings- trajecten overzichtelijk en wordt de kans op een passende financiering aanmerkelijk vergroot.